Flanders Synergy let's work together
Opiniestuk: Werkgevers kunnen arbeidsmarkt uit vicieuze cirkel halen

Opiniestuk: Werkgevers kunnen arbeidsmarkt uit vicieuze cirkel halen

15/10/2014

‘Help, langer werken!’, kopte De Tijd zaterdag. ‘Werkgevers zijn 50-plussers liever kwijt dan rijk en werknemers grijpen als het even kan dankbaar naar de exit.’ Onze arbeidsmarkt zit inderdaad klem in een vicieuze cirkel, maar de werkgevers kunnen die doorbreken.

Dit is een oproep aan werkgevers om langer werken mogelijk te maken door de arbeidsorganisatie te herbekijken. Veel werkgevers hebben dat al gedaan, nog veel meer moeten volgen.

De Vlaamse werknemers zijn vragende partij. Meer dan 66 procent van de Vlamingen wil werken tot aan de pensioengerechtigde leeftijd (SERV-werkbaarheidsmonitor 2013, de bevraging vond plaats voor de verklaringen van de federale regering). Dat percentage stijgt naar 95 procent als aangepast werk aangeboden wordt.

Werkbare jobs zijn een belangrijke bouwsteen van performante organisaties.

Wat kan dat ‘aangepast werk’ zijn? Er is al veel debat gevoerd en inkt gevloeid over zware beroepen’, en dat is terecht. We willen die discussie even overstijgen om met drie basisingrediënten inspiratie te bieden om de beroepsbevolking te motiveren langere loopbanen te presteren.

Werkbare jobs bevatten minstens drie ingrediënten: het werk moet betekenisvol zijn, het moet kansen bieden op het benutten van vaardigheden en kansen op leren, en het moet mensen toelaten productief deel uit te maken van een sociale groep. ‘Productief’ is niet toevallig gekozen, want werkbare jobs zijn ook een belangrijke bouwsteen van performante organisaties.

Betekenisvol werk

Waar halen mensen elke dag weer de energie en de motivatie vandaan om het beste van zichzelf te geven in hun werk? Enkele onderzoekers namen recentelijk 259 relevante wetenschappelijke studies onder de loep op zoek naar een antwoord op deze vraag. Ze kwamen tot de conclusie dat alles erop wijst dat ‘experienced meaningfulness’ het beste is voor gedreven en gemotiveerde werknemers . Met andere woorden, mensen hebben een sterke behoefte om hun werk te ervaren als betekenisvol.

Betekenisvol werk is geen abstracte geestesgesteldheid, maar het gevolg van zeer concrete keuzes bij het verdelen van taken in een organisatie. Zinvolheid verdwijnt als organisaties hun activiteiten in kleine deeltaken opsplitsen. Een stikster in een fabriek die dagelijks één specifieke naad moet stikken, zal minder gemotiveerd zijn een langere loopbaan te presteren dan een stikster die ruimere verantwoordelijkheden krijgt over een ruimer deel van het productieproces. Uitdagend en interessant werk geeft meer betekenis en zin dan eenvoudig en afstompend werk.

Het aandeel van repetitieve korte taken in het arbeidsproces daalt niet, maar is integendeel aan het stijgen, zoals blijkt uit de Flow Studie van de Vlaamse werkgeversfederatie Voka. We missen dus kansen om mensen gemotiveerd aan de slag te houden.

Kansen krijgen om vaardigheden te benutten en te leren

Als we langer werken willen stimuleren, moeten we niet enkel redeneren vanuit een ‘ontziebeleid’, maar dan hebben we organisaties nodig die een ‘ontplooibeleid’ voeren. Een van de factoren die vaak bepalend blijken te zijn om mensen te overtuigen langer aan de slag te blijven, is de complexiteit van de job. Hoe meer complexiteit mensen te verwerken krijgen, hoe meer goesting ze hebben om die job langer te blijven uitoefenen. Die complexiteit bepaalt in zekere mate de zinvolheid van het werk, maar bepaalt ook de mate waarin mensen op hun werk de kans krijgen te blijven leren en zichzelf te blijven ontplooien. Arbeidspsycholoog Hans De Witte stelde op basis van gedegen onderzoek vast dat het kunnen benutten van vaardigheden belangrijk is om met plezier te gaan werken.

Het aandeel van repetitieve korte taken in het arbeidsproces neemt toe. We missen kansen om mensen gemotiveerd aan de slag te houden.

Dat is voor oudere werknemers niet minder belangrijk dan voor jongere werknemers. In tegenstelling tot wat al te vaak wordt aangenomen, neemt de interesse in en de capaciteit om te leren niet af naarmate mensen ouder worden. Het gevolg daarvan is dat goed bedoelde maatregelen om de last van het werken voor ervaren werknemers te verlichten in veel gevallen net het omgekeerde kunnen bereiken. Door bijvoorbeeld ondoordacht taken weg te nemen of door de arbeidstijd te verminderen, worden vaak onbedoeld leermogelijkheden weggefilterd en wordt de job in feite psychologisch verzwaard.

Deel kunnen uitmaken van en meerwaarde bieden aan een groep

Organisaties hebben veel te winnen bij een model waarbij teams van jongere en oudere werknemers uitdagende doelstellingen krijgen, maar ook de vrijheid om elkaars sterktes aan te spreken en elkaars tekorten te compenseren. Er zijn nogal wat bewijzen dat ervaren werknemers beter zijn in het vertalen van hun kennis naar het vinden van praktische oplossingen, beter zijn in het inschatten van de werkcontexten in al hun complexiteit, en een groter gevoel van verantwoordelijkheid hebben over het welzijn van medewerkers en van een groep. Precies in de combinatie met jonge werknemers - die doorgaans sneller nieuwe informatie opnemen, vaker een grotere groei maar ook een grotere geldingsdrang hebben - ligt de kan om een sterk team uit te bouwen.

Deze drie ingrediënten leiden niet enkel tot werkbare jobs, ze zijn ook de bouwstenen van goed werkende gestroomlijnde organisaties die een hogere performante neerzetten. Het is een én/én-verhaal: werkbare jobs in wendbare, sterke en performante organisaties.

 

Dit opiniestuk werd geschreven door Mieke Van Gramberen en Seth Maenen. Het is gepubliceerd in De Tijd op 15 oktober. Klik hier voor de link naar de website van De Tijd.