Flanders Synergy let's work together
Opiniestuk: Leerkracht, voel je niet schuldig! Niet jij, maar het systeem faalt!

Opiniestuk: Leerkracht, voel je niet schuldig! Niet jij, maar het systeem faalt!

17/11/2015

 

Gisterenavond hoorde ik tijdens het journaal een emotionele getuigenis van een leerkracht uit Molenbeek over één van de daders uit Parijs. Ze heeft hem gekend. Ze ziet hem als een dader maar ook als een slachtoffer. Ze stelde radicalisering bij hem vast. Ze meldde dit bij de directie maar weet niet wat er achteraf met haar melding is gebeurd. Ze voelt zich schuldig. Heb ik wel voldoende gedaan om hem op andere gedachten te brengen? Hebben wij als school wel voldoende gedaan om hem het gevoel te geven dat er wel plaats is “voor iemand zoals hij” in deze maatschappij?

Deze getuigenis laat me niet los. Ik wil haar duidelijk maken dat ze zich niet schuldig moet voelen. Ze heeft gedaan wat ze kon doen. Zij heeft niet gefaald. Het systeem heeft gefaald.

De school vervult 4 maatschappelijke opdrachten:

  1. Ze leidt jongeren op en certificeert hen om in de maatschappij als burger te leven en een rol van betekenis te vervullen.
  2. Ze oriënteert jongeren vanuit hun talenten en benoemt samen met hen hun kernkwaliteiten.
  3. Ze ontplooit jongeren hun leervermogen maximaal en organiseert hiervoor gelijke kansen voor ieder kind of geeft hen de nodige zorg hiertoe.
  4. Ze laat toe dat alle partijen die een bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van het kind coöperatief en betrokken kunnen samenwerken met de school.

De mate waarin scholen deze opdrachten vervullen levert een bijdrage aan het welbevinden van jongeren en helpt om maatschappelijke verontrusting in te dijken.

De school slaagt hier momenteel niet in. Er zijn te veel schoolverlaters zonder diploma. Veel kinderen zijn problematisch afwezig op school. Heel wat kinderen raken in de waterval en worden niet positief georiënteerd. Kinderen van kwetsbare gezinnen stromen niet door naar het voortgezet onderwijs. Heel wat kinderen zijn zittenblijvers, hebben een negatief zelfbeeld en kennen geen welbevinden.

De externe druk op de scholen is veel groter dan voorheen. De huidige manier van school organiseren geeft geen gepast antwoord om aan al die uitdagingen het hoofd te bieden.

Laten we een traditionele secundaire school nemen. Het kwalificeren van jongeren hebben we verknipt in zes leerjaren. Elk schooljaar krijgen leerlingen een nieuwe klastitularis. Daarenboven krijgen ze ieder jaar opnieuw vakleerkrachten die erop uit zijn om voor dat éne schooljaar de leerdoelen voor hun specifiek vak voor dat betreffende leerjaar na te streven. Vakleerkrachten zien hun vak als uitgangspunt voor kwalitatief hoogstaand onderwijs.

Kwalificeren, mijn zorg niet!

Wie is nu verantwoordelijke voor het kwalificeren van jongeren? De vakleerkracht, de klastitularis voor jaar X ? Het jaar daarop wordt de verantwoordelijkheid doorgeschoven naar de volgende? In de traditionele school is iedereen verantwoordelijk maar ook niemand.

Sommige leerkrachten geven les aan meer dan honderd leerlingen, ieder jaar opnieuw. Hierdoor krijgen ze niet de kans om met de leerling een leerrijke vertrouwensrelatie op te bouwen en zich verantwoordelijk te voelen voor het kwalificeren.

Het is minder complex als een interdisciplinair team van een tiental leerkrachten samen in te staan voor een community van leerlingen die zij over de leerjaren en de vakken heen begeleiden. Als team zijn ze samen verantwoordelijk om ieder kind dat aan hen is toegewezen te kwalificeren.

Zorg, mijn zorg niet!

De school wordt vandaag sterk uitgedaagd door tal van zorgproblemen. Daarom hebben de scholen zorgcoördinatoren, zorgleerkrachten, leerbegeleiders geïnstalleerd. De leerkrachten die instaan voor leerlingen van een welbepaald leerjaar dragen de zorg over aan een gespecialiseerd zorgteam, waardoor ze zelf vervreemden van het zorgprobleem. De zorg voor de leerling wordt ook telkens bij het begin van het nieuwe schooljaar overgedragen aan een nieuw zorgteam. Hierdoor moet er steeds opnieuw worden afgestemd. De zorg over de leerling zit versnipperd over gespecialiseerde functies en over verschillende schooljaren.

Het is minder complex als een team van leerkrachten over de leerjaren heen zorg draagt voor een community van leerlingen, en de externe zorgpartners over de schooljaren heen hierbij betrekt. Alleen zo kunnen echte vertrouwensrelaties ontstaan.

Welbevinden, mijn zorg niet.

Geen leren zonder welbevinden. Welbevinden vergt vertrouwen tussen leerlingen en leerkrachten. Maar ook met ouders, CLB en al degenen die mee leerlingen begeleiden. Vertrouwen opbouwen vergt tijd. Dat doe je niet in één schooljaar. In de traditionele school moet elk schooljaar opnieuw door alle partijen worden geïnvesteerd in een vertrouwensvolle samenwerking.

Welbevinden realiseren is eenvoudiger door een team van leerkrachten die over verschillende schooljaren heen samen verantwoordelijk zijn voor een community van leerlingen en hiervoor verbindend werken met al degenen die hiervoor zorgen.

Samenwerken en afstemmen, mijn zorg niet!

Het is niet eenvoudig om als leerkracht de leerling te kennen. Het is het leerlingvolgsysteem die zorgt voor afstemming. De leerling stroomt door leerjaren en (vak)leerkrachten. Het onderwijs is verknipt. Bij iedere knip gaat er informatie over de leerling verloren. De leerlingvolgsystemen vangen op wat er aan informatieverlies wordt veroorzaakt.

Afstemming over de leerling is eenvoudiger in een vast team van leerkrachten die de leerling begeleidt over de schooljaren en de vakken heen.

Talenten, mijn zorg niet!

Vanuit het talent van ieder kind oriënteert de school de studiekeuze. Elk kind moet zijn talenten maximaal kunnen ontplooien. Talenten ontdekken en ontplooien is geknipt in leerjaren en vakken. Het gestandaardiseerde leerprogramma in vakken gegeven door vakleerkrachten laat niet veel ruimte om aan talentontwikkeling te doen. Talenten ontwikkelen doe je niet alleen. 'It takes a village to raise a child', zo luidt een bekend Afrikaans spreekwoord. Door de versnippering is het moeilijk om een brede school te worden en samen te werken met andere partners: de muziekschool, de sportclub, …

Teams van leerkrachten die samen instaan voor een community van leerlingen over de schooljaren heen kunnen de regisseur zijn van de talenten van ieder kind in zo'n brede school.

De leerkracht moet zich niet schuldig voelen!

De schoolstructuur is vandaag te complex georganiseerd. We voeren een pleidooi om scholen anders te organiseren. Het beeld van de leraar die in z’n eentje voor de klas staat en zijn vak geeft is voorbij gestreefd. School maken is een teamgebeuren. Zonder relaties geen prestaties. Relaties vergen vertrouwen, dat vergt tijd en die tijd geeft mogelijkheden tot verdieping. Kleine teams van leerkrachten die samen competent zijn om een community van leerlingen over de schooljaren heen te begeleiden en te verzorgen geven veel meer garantie in vertrouwen en dus meer kansen tot groei en welbevinden van jongeren. Hier liggen veelbelovende mogelijkheden om de kansenongelijkheid in het onderwijs aan te pakken en elk kind waarderend op te leiden om zich te kwalificeren vanuit hun talent en om vanuit een positief zelfbeeld een rol van betekenis in de maatschappij op te nemen.

© Opiniestuk van Tom Van Acker (projectleider onderwijs slim organiseren bij Flanders Synergy) gepubliceerd op opiniestukken.nl