Flanders Synergy let's work together
Een nieuwe structuur voor een oude school

Een nieuwe structuur voor een oude school

Visitatie is een secundaire school in Mariakerke, vlakbij Gent. Hun gebouwen zijn verouderd, maar dit heeft hen niet belet om een wind van vernieuwing door de school te laten waaien. Ze hebben gekozen voor een nieuwe organisatiestructuur, gebaseerd op de principes van een innovatieve arbeidsorganisatie. Een structuur met interdisciplinaire teams van leraren die leerlingen zo lang mogelijk begeleiden. Ze gaan op weg met de leerling, zetten in op zijn/haar talenten en stomen hem/haar zo goed mogelijk klaar voor de arbeidsmarkt of het vervolgonderwijs. Op het Flanders Synergy Congres (29 augustus 2016) dagen ze de deelnemers van hun workshop uit om mee na te denken over hun ideale schoolstructuur.

Puzzelen aan een nieuwe onderwijsstructuur

Hoe zorg je ervoor dat een leraar een kind zo lang mogelijk kan begeleiden? Op welke manier kunnen we kinderen blijvend motiveren? Daar mogen de deelnemers vandaag over nadenken. Verdeeld in kleine groepen wordt er flink gediscussieerd over die structuur.

Een groep in de hoek praat over expertise- en regelrollen (red: teamleden die een extra expertise ontwikkelen of regeltaak opnemen om de kernopdrachten van het onderwijs te vervullen; de expertiserollen zijn bv. evaluatie, zorg; regelrollen zijn bv. planning, communicatie, budget,…) Het bleek bij Visitatie lastig om medewerkers te motiveren om extra rollen op te nemen. Durfden mensen zich niet uit te spreken en de leiding te nemen? Er moet consensus zijn over een visie. Die moet bij alle teams gelijk zijn. Er moet toch leiding genomen worden. Men moet zich verantwoordelijk voelen voor de taak die men krijgt. Maar hoe krijg je mensen zo ver dat ze die verantwoordelijkheid nemen?

In een andere groep proberen ze de structuur heel anders op te zetten. Wat als je TSO en BSO uit elkaar haalt? Wat als je na die eerste twee basisjaren pas de keuze tussen die twee richtingen hoeft te maken? En kunnen we de doorstromingsgerichte leerweg ook opsplitsen in een deel voor talen en een deel voor informatica?

Het werkt inspirerend, praten over nieuwe onderwijsstructuren. Het sleutelwoord lijkt ‘tijd’ te zijn. Christine Desmaele, directeur van Visitatie, beaamt dit: “We hebben druk gevoeld om dit snel te doen. Maar dat gaat gewoon niet.” Ideeën hebben tijd nodig om te rijpen. Deze nieuwe onderwijsstructuur is een puzzel die je niet zomaar legt.

En zo startte vijf jaar geleden het verhaal van Visitatie, met de onverwachte komst van Christa Vanpoucke. Samen met Christine Desmaele en Sabine Schreyen vormde ze een driekoppig directieteam. Toen Vanpoucke aankwam, ging het niet goed met de school. Veel uitsluitingen, veel gedragsproblemen van leerlingen, maar ook de leraren voelden zich niet goed. Er waren te veel lijstjes en werkgroepen, leraren konden het niet meer aan. Het was nodig om een nieuwe start te maken.

Een gedragen visie

In 2012 begon Visitatie aan haar verandertraject in samenwerking met Flanders Synergy. Nog voordat ze met het ontwerpen van de nieuwe structuur van start gingen, werd de visie scherp gesteld. Samen met het directieteam was een groepje van vrijwillige leerkrachten bereid om aan de visie te werken.

Ze gingen op zoek naar het antwoord op de vragen:

  1. Waarom bestaat onze school?
  2. Waarvoor staat onze school?
  3. Waarnaar gaat onze school?

Dit heeft heel veel tijd en moeite in beslag genomen. Het gevoel van ‘goed bezig zijn’ was weg, en dan in de visie gaan zetten ‘Elk kind is welkom’ en dat menen, was niet evident. Het heeft uiteindelijk twee jaar geduurd om tot hun visie te komen - elk woord is gewikt en gewogen - maar die lange periode heeft ervoor gezorgd dat de visie nu gedragen wordt door het hele korps.

Duurzame teamwerking

Het tweede luik was het opstarten van de teamstructuur. Ze zijn vertrokken van een structuur die in heel veel scholen bestaat: met een directieteam, een korps van leraren die geacht werden hun lessen te geven, en daarnaast tal van werkgroepen. Werkgroepen moesten ervoor zorgen dat de niet-lesgebonden taken, uitgevoerd werden.

 

De nieuwe teamstructuur die vanaf schooljaar 2014-2015 uitgetest werd, was gebaseerd op basis van graden, maar al snel bleek dat dit niet optimaal werkte. De teams hadden geen duidelijk mandaat. De bevoegdheden waren wel benoemd – zo hadden de teams veel meer bevoegdheden dan alleen maar lesgeven - maar dit was te vaag geformuleerd. Als directieteam waren ze nog niet ver genoeg gevorderd om te bepalen welke taken zij konden overlaten aan de teams, en wat ze zelf in handen dienden te houden. Bovendien wilde de directie niet zomaar alle werkgroepen afschaffen, omdat ze vreesden dat in de loop van het schooljaar de taken niet zouden uitgevoerd worden. Er kwam met andere woorden alleen maar werk bij voor de leraren.

Ondanks de minder positieve ervaring, bleven de begeleiders van Flanders Synergy vasthouden aan het idee waarbij een team wordt ontworpen dat voor meerdere leerjaren bevoegd is voor een bepaalde groep leerlingen. Voor het nieuwe schooljaar, werd een nieuwe teamstructuur uitgetekend, met zes interdisciplinaire teams, bestaande uit zowel leerkrachten, ondersteunende medewerkers als leerlingbegeleiders. Elk team begeleidt een specifieke doelgroep van leerlingen over de leerjaren en vakken heen. De grootte van de teams varieert tussen de 8 en 15 leden.

Het nieuwe organogram van de school ziet er nu helemaal anders uit. Naast de zes teams, heb je een ondersteunend team (O-team) en het pedagogisch team. Ook het directieteam maakt deel uit van de negen Visitatieteams. Zij voelen zich op gelijke niveau verbonden met de andere teams. En het grijze orgaan, het TOV - teamoverschrijdend overleg? Dat zorgt ervoor dat de school een geheel blijft en dat de teams niet een eigen koers gaan varen, los van de visie. Het TOV bestaat voor een groot deel uit afgevaardigden uit de verschillende teams, en naargelang de agenda kan de samenstelling wisselen. Visitatie heeft bewust gekozen om dit geen expliciet gezicht te geven, aangezien ze niet willen dat het TOV de eindverantwoordelijkheid heeft. Elk team is verantwoordelijk.

Hechtere band leraren-leerlingen

Dankzij de nieuwe teamstructuur is de betrokkenheid van leraren bij het schoolbeleid enorm toegenomen. Lerarenteams denken na over ze hoe ze de visie, waar ze toch allemaal achter staan, sterker in de praktijk kunnen brengen. Ook de collegialiteit is sterker geworden, leraren weten dat ze als team sterker staan dan als individu. Door veel samen te zitten met de mensen van hun team, investeren ze in een band met hun collega’s. En het allerbelangrijkste, ook de band met de leerlingen is veel hechter geworden. Doordat leraren met de leerlingen meegaan, moeten leerlingen niet steeds kennismaken met nieuwe leerkrachten, maar kennen zij hun leerkrachten en hun manier van lesgeven veel beter. Met als resultaat: bijna geen uitsluitingen meer en veel minder C-attesten.