Flanders Synergy let's work together
Teams opbouwen
Teams opbouwen

Teams opbouwen

Getuigenissen vanuit lerend netwerk 2.0

HRMagazine wijdde in haar editie van mei 2015 een dossier aan HR in het onderwijs en scholen die hun eigen (hr-)organisatie ontwerpen. Aan het woord kwamen onder meer de vier secundaire scholen van ons lerend netwerk 2.0 voor gevorderden: Visitatie Mariakerke, Koninklijk Atheneum Antwerpen, Stedelijk Lyceum Meir en Sint-Paulusinstituut Gent.

Slim organiseren

Het rommelt in onderwijsland, weinig nieuws. Specialisten, beleidsmensen, onderwijs,... sleutelen aan nieuwe structuren. Enkele scholen wachten niet tot ‘Brussel’ heeft beslist, maar puzzelen zelf aan een nieuwe arbeidsorganisatie, met ondersteuning van Flanders Synergy. Ze zoeken elk naar communities van leerlingen waarrond ze dan teams van leerkrachten en begeleiders kunnen bouwen.

‘Onderwijs slim organiseren’, dat is het project van Flanders Synergy waaraan 23 piloot- scholen deelnemen. Vier middelbare scholen vertelden ons hun ervaringen. Het zijn stuk voor stuk verhalen van denken, proberen, aanpassen, heel veel overleg,... De rode draad? Scholen die op zoek zijn naar communities van leerlingen waarrond ze teams kunnen bouwen zodat ze hen op de best mogelijke manier kunnen begeleiden doorheen hun schooltijd. Hoe kunnen ze hen helpen om de juiste studiekeuzes te maken, om zich goed te voelen op school, successen te halen?

Wil een school de juiste antwoorden bieden op die vragen dan is een belangrijke voorwaarde dat leerkrachten de jongeren ook echt kennen. Hoe kan je dat beter doen dan door de jongere langere tijd (lees: dan nu) onder de hoede te hebben. Tijd zorgt hier voor de allerbelangrijke continuïteit. Mooi meegenomen: teams geven onderwijsmensen meer goesting om te (blijven) werken.

HRMagazine ging even luistervinken bij een werkvergadering van een lerend netwerk met vier scholen. Allemaal zijn ze zoekend naar de beste oplossing om teams te bouwen rond stromen van leerlingen. Makkelijk is dat niet, zo blijkt. De klassieke indeling BSO/TSO/ASO en 1e/2e/3e graad kan dan in vraag gesteld worden, maar ze blijkt toch, soms onderhuids, dominant aanwezig. Duidelijk is dat elke school zijn eigen uitdagingen heeft en ook (deels) eigen oplossingen. Een blik op hun inspanningen.

 

Cijfers en letters

Zoals dat bij projecten gaat, moet je soms wat zoeken. Visitatie Mariakerke dacht twee jaar geleden voor de teamvorming volgens de geldende onderwijsstructuur, met een opdeling in graden en onderwijsvormen. “Nu weten we dat dit niet de goede teamindeling is”, zegt directeur Christa Vanpoucke nuchter. “De teams waren te groot. Knippen (opsplitsen) na elke graad is niet ideaal aangezien dit net het moment is dat leerlingen een cruciale keuze moeten maken en de keuzebegeleiding door leerkrachten dus in het gedrang kan komen. En ook de taakbelasting van de leerkrachten was te hoog omdat ze vaak in twee teams actief waren, wat veel werk is.”

Origineel is de oplossing die de school voor haar TSO-richtingen bedacht. De vier richtingen allemaal samen houden in één team, van het 4e tot het 6e jaar, was niet realistisch door een te groot aantal leerlingen en personeelsleden. “Daarom besloten we de derde graad op te splitsen in een team ‘letters’ en een team ‘cijfers’,” vertelt Christa Vanpoucke. Voor het vierde jaar gaf dit wat problemen omdat er op dat moment nog niet volop voor een taalkundige of een wiskundige richting wordt gekozen.

De directie lanceerde daarom het idee om een opsplitsing te maken die de studiekeuze voor de leerlingen faciliteert door differentiatie in wiskunde mogelijk te maken. De keuze voor wiskunde als opdelingscriterium zette echter kwaad bloed. Waarom dit vak zo’n cruciale rol geven? Waarom geen ander vak als Frans, of bedrijfseconomie? Een vak uit elke doorstroomrichting (bv wiskunde en een taal) zou een compromis kunnen zijn. Voor niet iedere leerkracht is dit even evident.

 

6de leerjaar + 1ste middelbaar: één uniek team

Teams samenstellen in een complexe school ligt niet altijd voor de hand. Koninklijk Atheneum Antwerpen is er zo eentje. De lesuren van leerkrachten in verschillende klassen, verschillende vestigingen en fluctuerende populariteit van richtingen zijn factoren die de teamvorming er niet makkelijker op maken.

Enkele jaren geleden zette de school een proeftuin op waarbij men 1 cyclus maakte van 5e en 6e leerjaar en 1e graad secundair onderwijs. Om zo de breuklijn tussen lagere school en middelbaar weg te werken. “We hebben dit een 5-tal jaar geprobeerd, maar botste op te veel regelgeving. Nochtans zijn we er, op pedagogisch vlak, nog steeds voorstander van”, aldus directeur Karin Heremans. “Maar er doken problemen op door de verschillende statuten van leerkrachten en directie in lager en secundair onderwijs, verschillen in aantal werkuren, in lonen. Plus praktische problemen als wie houdt er toezicht tijdens de examens.” Ook de afstand tussen het 5e leerjaar en het 2e middelbaar bleek te groot. “Daarom focussen we ons nu op een samenwerking tussen 6e leerjaar en 1e middelbaar.”

De vragen die bij de school leven zijn nog talrijk. Eentje is of de teamcoördinatoren een extra vergoeding krijgen. Karin Heremans rapporteert ook het gevaar dat bestaat dat je zo, ongewild, een hiërarchie opbouwt in het team.

 

Hout, metaal en diamant

Uit de getuigenissen blijkt dat de scholen vaak worstelen met de vraag of men de teams volgens een verticale of een horizontale indeling moet samenstellen. Voor de tweede en derde graad bij het Stedelijk Lyceum Meir viel de keuze op een clustering van richtingen, met teams rond hout, diamant, metaal, bouwwetenschappen,... die telkens instaan voor een veertigtal leerlingen. Grote voordeel is dat leerkrachten (toch in de technische vakken) meestal in één cluster lesgeven. Door te clusteren kunnen ze hun aandacht dus volledig vestigen op de leerlingen en hen ook beter leren kennen. ‘Zorg’ wordt zo een taak van het team. De kracht van verandering wordt zo ook bij de leerkrachten gelegd. Volgens de directie is dit een absoluut pluspunt om structurele door te voeren. ‘Elke dag samen een beetje beter’, klinkt het.

Doodsimpel is het allemaal niet. Iedere organisatorische verandering leidt namelijk tot een volgende vraag. Eentje die bij het Lyceum leeft is bijvoorbeeld hoe de leerkrachten algemene vakken over deze teams kunnen verdeeld worden? Discussies genoeg. Om een breed gedragen visie op te bouwen, hield de school onlangs een teambuilding met alle leerkrachten rond waarden. Welke organisatie is het beste om deze visie te bereiken, was een logische volgende vraag aan de leerkrachten.

 

Rollen bepalen

Sint-Paulusinstituut Gent is de enige ASO-school in dit vierspan. De verschillende vestigingsplaatsen, vier in het totaal, vormen er een grote uitdaging. Leerkrachten moeten vaak op verschillende plaatsen werken, wat pendeltijd vraagt. “Een reorganisatie drong zich op want we hebben minder uren en moeten bovendien een stuk efficiënter werken,” opent algemeen directeur Rik Meganck. Punt is dat men van een vakgeoriënteerde naar een leerlinggeoriënteerde cultuur wil evolueren.

Na heel wat puzzelwerk kwam men uit op acht teams met 70 leerkrachten waarvan een 20-tal ‘hybride’ leerkrachten (sport, talen,...) die aan de teams werden toegewezen. Competenties en capaciteiten worden ingezet om tot krachtige teams te komen.

“In een school zijn er heel veel rollen op te nemen. Een grote oefening is om te bepalen welke rollen we al dan niet willen toekennen aan de teams”, vertelt de directeur. “Rollen die zeker in de teams thuishoren zijn kwaliteit, zorg, vakoverschrijdend, ouderbetrokkenheid,... Sommige rollen horen zowel in teams als overkoepelend: zorg, ICT,... Punt is alleszins dat je de rollen duidelijk moet definiëren om grote verschillen tussen de teams te vermijden. Uiteindelijk blijf je één school.” Uit zijn getuigenis blijkt dat er extra werkdruk ontstaat uit het ‘dubbel denken’ dat dit project met zich meebrengt. Een pasklaar antwoord is er nog niet.

 

© Katleen Weytjens, HRMagazine mei 2015

Lees hier het volledige dossier "HR in het onderwijs", verschenen in HRMagazine mei 2015, met ook een interview met onze projectleider Tom Van Acker over het onderwijsproject van Flanders Synergy en een getuigenis van BuSO Sint-Idesbald.